ابو حنيفه بر اين باور بود كه ابراهيم بن عبد اللّه در قضيه خروج بر منصور ، بر حقّ است ؛ چرا كه كسى از او پرسيد : بعد از حجت دين اسلام ، كدام يك نزد تو بهتر است ؛ خروج بر منصور يا حج خانه خدا ؟ ابو حنيفه پاسخ داد : پس از دين اسلام ، جهاد در اين راه از پنجاه حج برتر است . » « 1 » موضع امام مالك نسبت به علويان روابط امام مالك بن انس با شيعيان در عصر عباسى اول به چه شكل بود ؟ امام مالك در سال 93 ق در مدينه منوره متولد شد ؛ « 2 » جايى كه مهد علم بود و بسيارى از علويان در آن مىزيستند . وى در سال 179 ق از دنيا رفت . او معاصر دو دولت اموى و عباسى بود . مالك در دوره جوانى خود شاهد خلافت عمر بن عبد العزيز بود كه به عدل و زهد شهرت داشت و ابو حنيفه او را نمونهء عالى حاكم عادل مىدانست . « 3 » در دوران حكومت اموى ، مالك همراهى جماعت را پيشه كرد و از فرمانبرى امويان خارج نشد و بر آن‌ها نشوريد و به قيام دعوت نكرد ، اما در همان حال مردم را به طاعت خلفاى اموى هم نمىخواند و آن خلفا را يارى نمىكرد ، بلكه در تمام قيام‌هايى كه در عصر اموى عليه خلفا شكل گرفت ، بدون اين‌كه جانب فرقه خاصى را بگيرد ، بىطرفى اختيار مىكرد . « 4 » امام مالك در دوران پيرى خود دچار محنتى بزرگ شد ؛ چراكه منصور خليفه عباسى بر او ستم روا داشت و والى مدينه وى را هفتاد ضربه شلاق زد . آيا اين محنت به موضع او نسبت به علويان ارتباط داشت ؟ اصفهانى روايت مىكند كه چون امام مالك همراه نفس زكيه خروج كرد ، كسى به نفس زكيه گفت : « اين مرد ، ضعيف است و قادر بر جنگ نيست . محمد گفت : با اين كار

--> ( 1 ) . موفق مكى ، مناقب ابى حنيفه ، ج 2 ، ص 84 . ( 2 ) . درباره سال تولد مالك اختلاف كرده‌اند و سال‌هاى 90 ، 93 ، 94 ، 95 ، 96 ق را يادآور شده‌اند . اما غالب كسانى كه زندگى مالك را نوشته‌اند ، سال 93 ق را ترجيح داده‌اند . ( ابو زهره ، مالك ، ص 11 ) و او مالك بن انس بن ابى عامر اصبحى يمنى است . او منسوب به قبيله‌اى يمنى به نام ذواصبح بود . ( 3 ) . ابن عبد الحكم ، سيرة عمر بن العزيز ، ص 17 . ( 4 ) . ابو زهره ، مالك ، ص 50 .